Leiderschap in tijden van ontwrichtende vernieuwing

Een terugblik op een symposium over de impact van disruptieve innovaties op leiderschap

Leiderschap in tijden van ontwrichtende vernieuwing

De snelle opeenvolging van innovaties maakt de wereld onvoorspelbaarder dan ooit. De samenleving en de markten hebben zelfs te verduren van ontwrichtende invloeden. Dit heeft grote impact op bedrijven en de manier waarop ze worden geleid. Wat is nog het nut van het uitzetten van een strategie in een markt die je nu nog niet kent? De reis naar de toekomst is onderdeel geworden van de bedrijfsvoering en dat vraagt een ander soort leiderschap. Eén waarin zelfinzicht en pro-sociale vaardigheden een grote rol spelen.

De ontwrichting is constant en raakt ons allemaal

Theo Huibers, deeltijd hoogleraar Information Retrieval aan de Universiteit Twente en managing partner van adviesbureau Thaesis, schetst een krachtig beeld van de impact van disruptieve innovaties. Hij toont zijn toehoorders een plaatje van een fotorolletje en vraagt wanneer dat product uit de handel werd genomen (antwoord: 1996). Kodak, notabene in 1975 aan de wieg van digitale fotografie, ging failliet omdat de leiders eigen innovaties liever verborgen hielden dan ermee een nieuwe richting in te slaan. Gehavend en gehalveerd krabbelt Kodak nu weer op als aanbieder van printtechnologie voor zakelijke klanten.

De opkomst en ondergang van bedrijven is zo oud als de wereld, beaamt Huibers. ‘Alleen is er nu sprake van een enorme versnelling door internationalisering, toegang tot kapitaal en groeiend intellect. Iedere generatie denkt: nu is zo’n beetje wel alles uitgevonden en kunnen voorlopig uit de voeten. Zo werkt het niet. De ontwrichting is constant en raakt ons allemaal.’

Ga samenwerkingen aan in plaats elkaar te bestrijden

Huibers stelt nog een vraag: wanneer had het aantal verstuurde sms’jes het laatste groeijaar? In 2010. Het jaar daarna gebruikte 85 procent van de jongeren What’s app. Dat leidde tot een dramatische daling in sms/gebruik. De bestuursvoorzitter van KPN erkende in een krantenkop: we kunnen het niet bijbenen.

‘De belangrijke vraag is dan: waarom niet? Waarom is het voor leiders zo lastig om innovaties die hun markten op hun kop zetten, zelf te ontwikkelen of tijdig te omarmen? Waarom was KPN niet proactief, maar reageerde het bedrijf met rechtszaken om What´s app te verbieden?’
Het antwoord op ontwrichtende innovatie ligt volgens Huibers in de eerste plaats bij het ontwikkelen van liefde voor nieuwe technologie onder leiders. ‘Die moet groeien. Wees nieuwsgierig. Durf te zeggen dat je iets niet weet. Houd niet vast aan oude waarden en rapporten als je tegenstrijdige informatie krijgt. Neem je concurrentie serieus, ga liever samenwerkingen aan met kleine partijen, in plaats elkaar te bestrijden.’

8 Essentiële stappen voor leiders van de toekomst

De aanbevelingen van Huibers sluiten aan op de ervaringen van Michael Jongeneel, directeur van Triodos Investment Management. Hij neemt zijn toehoorders mee in zijn carrière- en levensloop en beschrijft in acht stappen zijn weg naar leiderschap. Dit gedachtengoed staat ook in zijn nieuwe boek 8 Essentiële stappen voor leiders van de toekomst. In de eerste week na introductie staat het boek al in de Top 3 van managementboek.nl!

Het traditionele ‘win-win’ transformeert naar ‘win-win-win’

Jongeneel voegt een belangrijke dimensie toe aan het verhaal van Huibers: het uitstijgen boven jezelf en eigenbelang, en zelfs uitstijgen boven de belangen van je organisatie en de organisaties waarmee je zaken doet. ‘Als 22-jarige had ik een plan: ik ga de wereld redden. Ik vroeg mij af: waarom zijn we de ene persoon thuis en een andere persoon in zaken? Vanwaar die schizofrenie in gedrag? In de kern is een ieder toch één persoon? Het is mijn overtuiging dat je het als leider niet meer gaat redden als je niet uit iederliefde je beslissingen neemt.’

Hij vervolgt: ‘Het is namelijk niet genoeg als iets goed is voor jou en de andere partij, terwijl de maatschappij, het milieu en de volgende generatie er mogelijk bij verliezen. De leiders van de toekomst zullen meer en meer putten uit iederliefde bij het maken van zakelijke keuzen, zodat het traditionele streven naar win-win transformeert in streven naar win-win-win.’

Je brein kan veel meer dan je nu misschien denkt

Dagvoorzitter Jeroen Smit vraagt hem hoe hij dat ziet in het licht van moordende internationale concurrentie. Ook verwoordt hij de gedachte van gepokt en gemazelde leiders die zich afvragen of je een oude vos nog wel zijn streken kunt afleren. Jongeneel: ‘Over drie jaar kom je er niet meer mee weg om hier mee aan de slag te gaan.’

Neuropsychologe Margriet Sitskoorn, heeft een geruststellend antwoord op deze vraag. Met een wervelende stroom aan wetenschappelijke doorbraken, ludieke experimenten en wonderlijke weetjes van het menselijke brein geeft ze haar toehoorders inzicht en hoop.
‘Je brein kan veel meer aan dan je denkt. Ons gedrag en vaardigheden liggen niet zo vast. Onze hersenen zijn plastisch van nature. Een natuurwet is ook dat het enige constante in het leven verandering is. We kunnen ons aanpassen aan nieuwe situaties en eisen van de tijd.’

Wie altijd veel zeurt of graag schaakt, wordt daar heel goed in

Sitskoorn, als hoogleraar Klinische neuropsychologie verbonden aan Tilburg University, is schrijver van Het maakbare brein. In dit boek geeft ze lezers adviezen om aan de slag te gaan met training van hun brein. ‘Change blindness is niet onvermijdelijk. Maar makkelijk is het niet. Belangrijk is daarom om je aandacht te richten op nieuwe uitdagingen. Je brein heeft immers ook de neiging om, als het even kan, de makkelijkste weg te kiezen. Het zijn namelijk je dagelijkse indrukken, ervaringen, ontmoetingen en gedragingen die je brein vormen. Wie altijd veel zeurt of graag schaakt, wordt daar heel goed in. Is dat niet wat je wilt, zul je uit je comfort zone moeten stappen om een andere richting op te gaan’, houdt ze haar toehoorders voor.

Het zal meer en meer gaan om vloeiende intelligentie

Iederliefde of pro-sociaal gedrag zoals wetenschappers het noemen, maakt evolutionair nog maar relatief kort deel uit van ons gedragsrepertoire als mens. ‘Het is dus niet zo gek dat we er nog niet zo heel goed in zijn’, lacht Sitskoorn. ‘Maar er is dus nog ruimte voor ontwikkeling. We zitten inmiddels wel op de top van onze gekristalliseerde intelligentie: kennis is nu immers ruim voor handen. Het zal meer en meer gaan om vloeiende intelligentie, ook bij leiders. Het gaat om interpretatie, scheiden van bijzaken van hoofdzaken, en keuzes maken. Beheers je gedrag, vaardigheden en emoties, anders zullen zij je beheersen. Wees niet impulsief in je reactie, maar zie dat er altijd meerdere opties zijn om te reageren.’

Omring je met mensen die je uitdagen en niet constant bevestigen

‘Maar dat kan toch doodeng zijn als iedereen naar jou als leider zit te kijken om alle antwoorden te weten en snel een besluit te nemen’, vraagt dagvoorzitter Jeroen Smit. ‘Zeker’, reageert de neuro-wetenschapper, ‘en angst is soms een goede raadgever, maar niet in dit geval. Leiders zullen wel moeten. Verandering hoort er steeds meer bij.’

Is er dan misschien een crisis nodig om de urgentie van verandering te verhogen? Sitskoorn: ‘Dat helpt wel, anders blijft je brein de vertrouwde en ingesleten patronen volgen. Hetzelfde gebeurt als je je omringt met mensen die die patronen steeds weer bevestigen in plaats van uitdagen.’ ‘Als leider loop je dat risico al helemaal’, haakt Huibers aan, ‘het is zelfs krankzinnig om te denken dat je vanuit bestaande patronen tot iets nieuws kunt komen. Ik zou zeggen: weg met thinking out of the box; die hele doos moet weg.’

Na afsluiting door Jeroen Smit, reikte Michael Jongeneel van Triodos het eerste exemplaar van zijn boek 8 Essentiële stappen voor leiders van de toekomst uit aan Ebbinge-partner Anita te Water. ‘Ik deel ten volste de overtuiging dat van leiders in de toekomst anders kwaliteiten worden gevraagd. De maatschappij en ook de mentaliteit van mensen verandert. Michael en Guido laten zien wat deze transitie van leiders vraagt. Met name de openheid en kwetsbaarheid van hun voorbeelden hebben mij geraakt’, aldus Te Water.

Informatie en contact

Anita te Water, Paul van Dam, Ron Jansen.

T: +31 (0)20 5 725 725
E: info@ebbinge.nl