Wacht of wijs niet naar de politiek. Bedrijfsleven en burgers moeten zelf leiderschap tonen

De verkiezingen zijn voorbij. Analyses, duidingen, meningen en straks ook gebroken beloftes buitelden over elkaar heen.

Politici worden in deze tijd voortdurend - en terecht - aangesproken op hun verantwoordelijkheid voor urgente maatschappelijke vraagstukken: woningnood, klimaat, zorg, veiligheid, vertrouwen, economisch klimaat. Maar het vertrouwen in de politiek is historisch laag. Slechts 4 tot 29% van de Nederlanders gelooft nog dat Den Haag het verschil maakt. Ook het vertrouwen van het bedrijfsleven in de politiek daalt. De samenleving eist veel, maar verwacht weinig.

Eerder richtte VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen in het FD, namens het Nederlandse bedrijfsleven, haar pijlen op het kabinet. Haar boodschap: bedrijven investeren liever buiten Nederland vanwege de onvoorspelbaarheid en daarmee het gebrek aan lange termijnbeleid van de regering. Deze boodschap herhaalde ze deze week tijdens een bijeenkomst die wij organiseerden voor bestuurders en commissarissen. De verschillende voorbeelden leiden tot een somber beeld. Maar ook tot een beeld van het neerleggen van wensenlijstjes door het bedrijfsleven in Den Haag en als het niet bevalt zich terugtrekken. Welke verantwoordelijkheid nemen de leiders van deze bedrijven zelf?

Een systeem dat piept en kraakt, het moet anders
Niet alleen het politieke systeem piept, kraakt en worstelt met het oplossen van complexe maatschappelijke vraagstukken, ook bedrijven zoeken naar deze oplossingen terwijl ze tegelijkertijd moeten blijven innoveren en groeien om economisch relevant te blijven.

Hetzelfde blijven doen is dus geen antwoord. Aan de zijlijn blijven staan ook niet. Het is niet of ‘de markt’ of ‘de politiek’ die dit oplost. We hebben overal leiders nodig die verantwoordelijkheid nemen. En die dus voorbij gebaande én platgetreden paden kijken en durven handelen.

Een andere beweging: leiderschap ook buiten Den Haag
Juist nu moeten leiders van buiten de politieke arena opstaan. In ondernemingen, publieke instellingen en maatschappelijke organisaties nemen mensen verantwoordelijkheid. Wij zien dat dagdagelijks. Ze wachten niet op beleid, maar geven zelf richting. Ze verbinden waar anderen polariseren, voelen waar anderen verharden, en kiezen voor waarden boven korte termijn gewin. In dezelfde editie van het FD stond een voorbeeld van mensen die niet wachten op Den Haag, maar zelf stappen hebben gezet in het herstel van het gebied De Peel. Een samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven. Met resultaat.

Leiderschap doet ertoe – elke dag opnieuw
Mensen die opstaan doen er dus toe. We zien leiders die het verschil maken:

Een CEO die zijn bonus koppelt aan langetermijnwaarde voor klanten en medewerkers.
Een onderwijsdirecteur die bureaucratie doorbreekt en leraren weer laat lesgeven.
Een zorgbestuurder die het gesprek over zingeving en sterven voert.
Een ondernemer die circulair gaat werken, ondanks onzekerheid en kosten.

Dit zijn geen abstracte idealen, maar concrete keuzes. In een tijd van versnippering en onzekerheid is leiderschap geen luxe, maar noodzaak. Het vraagt moed om koers te houden, en lef om te verbinden.

Verbinding, voelen, veranderen
Uit het Nationaal Leiderschapsonderzoek 2024 blijkt dat 68% van de Nederlanders meer vertrouwen heeft in hun direct leidinggevende dan in politieke besluitvormers. Dit laat zien hoeveel impact een leider kan hebben!

Verbinding is geen consensus, maar het voeren van het echte gesprek. Het vraagt om ongemak durven aangaan, het niet-weten toelaten, en balanceren tussen waarden en belangen. Organisaties die kiezen voor waarden-gedreven leiderschap zijn wendbaarder en hebben tevredener medewerkers, zoals blijkt uit onderzoek van de Erasmus Universiteit.

Drie principes voor leiderschap vandaag
Vanuit onze praktijk en ervaring zien wij dat drie leiderschapsprincipes met name van belang zijn momenteel:

De Droom – Durf groot te denken. Zonder droom geen richting.
De Verbinding – Maak echt contact. Met jouw waarden én met de ander. Verbinding is noodzaak geworden.
De Transformatiekracht – Laat los wat niet meer dient. Veranderen is een houding en dient omarmd te worden

Niet wijzen of wachten, maar doen
Met de verkiezingsuitslag zoals die er nu ligt zal het de komende periode spannend worden hoe ons land bestuurd gaat worden. En natuurlijk is dit van groot belang. Maar het verschil wordt niet alleen gemaakt in Den Haag. Het verschil wordt gemaakt door ons allemaal. Door leiders die durven dromen, verbinden en veranderen. Laten we weer geloven dat wat je doet als leider ertoe doet. Laten we weer echte verbinding maken – met onze waarden, met elkaar. En laten we oefenen in het opnieuw beginnen. Niet vasthouden aan wat was, maar met de droom in ons hoofd en hart steeds weer opstaan en doorgaan.

Leiderschap begint bij jezelf – vandaag.

Geschreven door Barbara Besançon en Niels van Tent zijn partner bij leiderschapsbureau Ebbinge. Lees hier ook het hele artikel op LinkedIn