'Alleen door te kiezen, maak je het verschil'

De publieke sector verandert in sneltreinvaart. Zo verschuiven veel taken van het Rijk naar gemeenten en worden andere eisen gesteld aan bijvoorbeeld zorginstellingen of uitvoeringsorganisaties. Ook gaat de (politieke) dynamiek in rap tempo omhoog en biedt moderne technologie nieuwe mogelijkheden. Dit maakt werken in de publieke sector zeer interessant en uitdagend. Om echt het verschil in deze veranderende sector te maken, zijn keuzes noodzakelijk.

De toegenomen complexiteit in het publieke domein lijkt echter een tegengestelde beweging op te leveren. Veel organisaties en diensten gaan juist op elkaar lijken. In tenders worden zoveel eisen gesteld dat organisaties die daarvoor inschrijven voor de veilige keuzes gaan. Of als zorgorganisaties alles bij het oude willen laten, hebben ze de mogelijkheid naar de rechter te stappen, zoals we hebben gezien bij de aanbesteding voor jeugdhulp in Alphen aan den Rijn. Het aanbod dreigt daarom steeds meer kraak noch smaak te krijgen; een zoutloze en kleurloze eenpansmaaltijd, waar je alleen verschil ziet in het bordje waarop het wordt opgediend.

De oplossing voor die complexe problematiek is juist niet dat het aanbod min of meer hetzelfde is. Dit is ook niet waar de klant (de burger) om vraagt. Er is behoefte aan een smakelijke maaltijd, het liefst nog betaalbaar ook. Dit vergt veel van directeuren, bestuurders of toezichthouders in de publieke sector. Uiteindelijk gaat het om een aanbod dat aansluit bij de werkelijke vraag. Met overtuiging uitgevoerd en leidend tot resultaat.

Je hoeft bijvoorbeeld niet kritiekloos mee te gaan in aanbestedingen. Een voorbeeld uit de private sector is een bouwbedrijf dat als een van de weinige vergelijkbare bedrijven, goed uit de crisis is gekomen. Hoe hebben ze dit gedaan? Ze zijn op zoek gegaan naar de ‘vraag achter de vraag’, wat is nu echt het probleem en hoe zorgt hun product voor de juiste oplossing. Ook nemen ze alleen deel aan aanbestedingen als dit past binnen het profiel dat ze zelf hebben gekozen. Het voelt alsof je jezelf op korte termijn in je eigen voet schiet, maar de praktijk bewijst het tegendeel.

Zou dit ook in de publieke sector kunnen? Ben je bijvoorbeeld als jeugdzorginstelling vanwege je financiering niet gebonden aan een bepaalde taak of aanbod? Is de politieke keuze voor jouw gemeentelijke re-integratieorganisatie niet bepalend voor hoe je het doet?

Toch kan je echte keuzes te maken. Het moet zelfs. Want er zijn talloze voorbeelden, bijvoorbeeld bij thuiszorgorganisaties of GGZ-instellingen, waar niet kiezen tot faillissement heeft geleid. Natuurlijk zijn er organisaties die expliciete keuzes hebben gemaakt en toch in de problemen kwamen, maar daar zie je dat andere factoren, zoals een slechte bedrijfsvoering, een rol speelden. Het kan dus niet alleen blijven bij keuzes maken en profileren, maar het gaat om het totaal. Om publiek ondernemerschap.

Dit is makkelijker gezegd dan gedaan. Wat vergt dit van een bestuurder? Hoe word je 'publiek ondernemer'? Hoe maak je het verschil? Ondanks dat het vaak een belangrijke drijfveer is van veel mensen die in de publieke sector werken, is een drijfveer nog geen concrete handeling. Zeker niet als je moet kiezen, vaak uit schijnbaar onmogelijke verschillende posities. Mijn ervaring als directeur-bestuurder in de publieke sector heeft me drie lessen opgeleverd om dit concreet te maken.

Les 1: Wees bereid om af te wijken

Zorg dat je onderscheidend bent in wat jij de oplossing voor het probleem vindt. Vanuit de visie die je hebt. Het al genoemde bouwbedrijf maakte duidelijke keuzes. Maar er zijn ook talloze voorbeelden in de publieke sector, zoals de (particuliere) ouderenzorg of bij thuiszorgorganisaties die expliciete onderscheidende keuzes maakten. Zo ontstaat er voor klanten en opdrachtgevers keuze uit verschillende smakelijke maaltijden – om bij de vergelijking te blijven. Overigens is een keuze voor het bieden van ‘zoutloze eenpansmaaltijden’ ook een keuze. Zo heeft de Action gekozen om heel erg goed te zijn in het aanbieden van heel veel producten tegen een hele lage prijs. De beste willen zijn in de spreekwoordelijke eenpansmaaltijden is ook een keuze. Dat vraagt ook om een focus: een heel goedkoop tarief.

Les 2: Wees heel feitelijk

Onderscheidend zijn kan alleen als je zeer scherp hebt wat het daadwerkelijke probleem is waar jouw opdrachtgever (zoals een gemeente, een wethouder of een zorgverzekeraar) mee te maken heeft. Analyseer op basis van de feiten. Stel dit centraal en voer het gesprek met de opdrachtgever, ook als bijvoorbeeld de tender een andere vraag kent of als er juridische restricties zijn.

Les 3: Ga voor diversiteit in jouw organisatie

Verschil maken betekent ook zorgen voor diversiteit in je eigen organisatie. Te vaak zijn directieteams of raden van bestuur samengesteld uit gelijkgestemden terwijl andere karakters, andere persoonlijkheden en andere competenties zeer waardevol zijn om elkaar scherp te houden. Het stimuleert het maken van andere keuzes. Ga daarom juist voor het verschil.

Werken in de publieke sector is vaak ingegeven door het verschil te willen maken. Echte oplossingen te bieden voor de problematiek in de maatschappij. Toch is het in de praktijk nog anders? Maar zou het niet mooi zijn als we als individu worden behandeld? Als klanten eigen keuzes kunnen maken? Als we die smakelijke maaltijd voor kunnen zetten? Het kan wel. Door als bestuur of directie keuzes te maken. Keuzes die passen bij de drijfveer om verschil te maken, om een echte bijdrage te leveren. Niets houdt ons tegen.
 

Informatie en contact

Niels van Tent

T: +31 (0)20 5 725 725
E: info@ebbinge.nl