Traineeshipprogramma's

Het traineeship als rustige voorbereiding op het echte werk is voorbij. Niet meer eerst rondkijken, maar direct het diepe in. Tegenwoordig wordt de trainee gedwongen om direct een functie in het bedrijf te kiezen. Jammer voor de twijfelaars, maar een grote verbetering voor degene die weet wat hij of zij wil.

Kortere dienstverbanden

Het traditionele traineeship dat uitgaat van een lang dienstverband is achterhaald. Weinig jongeren kiezen op hun vierentwintigste voor een bedrijf met het idee daar tot hun vijfenzestigste te blijven werken. Ondertussen pompten de bedrijven wel veel geld in de kostbare traineeprogramma's. Met de gedachte dat zij in hun toekomstige management investeerden. Om vervolgens aan het eind van het traject hun talenten te zien vertrekken omdat zij het wel gezien hadden en toe waren aan 'iets anders'.

Afstemmen op specialisme

Veel van de populaire bedrijven zoals ABN AMRO, Ahold en Schiphol hebben de afgelopen jaren aan hun traineeprogramma's gesleuteld. Nog steeds hebben zij als doel het binnen halen en binden van talentenvolle academici en HBO'ers. Maar het moet wel rendabel zijn. En beter afgestemd op individuele kwaliteiten en behoeften van trainees. Zowel het bedrijfsleven als de overheid hebben daarom het meerjarige, breed georiënteerde traineeship vervangen door kortere, meer specialistische opleidingstrajecten. Niet alleen gericht op managementfuncties maar ook op specialistische functies.

Zo heeft Ahold naast het management traineeship ook een specialistisch financieel traineeship. Net zoals Heineken een technisch traineeship heeft, waar alleen mensen met een technische studie voor in aanmerking komen. ABN AMRO heeft verschillende traineeships. De trainee wordt opgeleid om uiteindelijk general manager te worden, maar wel vanuit een specialisme. Eén van de Traineeships is verkort van negen naar vier maanden: de drie lange stages zijn concrete opdrachten geworden.

'Hoppende kroonprins moet werkvloer op'

'Het traineeship als verlengde studie of uitstel van keuze is echt voorbij,' zegt senior manager Oscar de Lint van adviesbureau Ebbinge & Company. De Lint ontwikkelt met zijn team traineeprogramma's bij verschillende grote bedrijven in Nederland: "Een enkele traditionele organisatie biedt nog een programma waarbij de trainee twee jaar lang als een kroonprins van afdeling naar afdeling mag 'hoppen'. Dat is een luxe positie die bestaat bij de grote economische groei en een krappe arbeidsmarkt. Dan hebben bedrijven daar geld voor over."

Meer rendement

Voor twijfelaars was het traineeship oude stijl bij uistek de mogelijkheid rond te kijken bij verschillende bedrijven of afdelingen. Voor bedrijven een ideale mix van het binnenhalen van jong talent en eigen profilering. In eerste instantie gold het traineeship als het hoogst bereikbare voor de allerbeste. Een exclusief klasje hoogvliegers. Maar in de loop van de tijd is het begrip flink uitgehold. Het traineeship werd een trend: iedere beetje grote onderneming bood een intern opleidingstraject van één tot twee jaar voor hun toekomstige managers. Van de ABN Amro tot Heineken, van de Rijksuniversiteit Leiden tot Ahold.

Oscar de Lint: "Traineeships zijn altijd vooral gericht geweest op het opleiden van algemene managers. Daar hoorde dus een algemeen opleidingstraject bij. De afgelopen jaren is er naast de behoefte aan managers ook een grote vraag naar goede specialisten ontstaan. Naast de meer algemene traineeships zijn er dus specialistische traineetrajecten ontstaan die moeten voorzien in deze vraag naar professionals. Simpelweg omdat zij een scherper rendement opleveren."

Kortere horizon

Leer eerst maar een vak en maak het mee vanaf de werkvloer, menen de meeste bedrijven nu. Veel bedrijven komen terug van het idee dat trainees het bedrijf het beste leren kennen vanuit een generalistisch perspectief. Dus willen zij dat trainees vanuit een specialisme groeien naar de generalistische insteek die managers moeten hebben. Oscar de Lint: "Veel trainees bleken de vertaalslag naar de praktijk niet te kunnen maken. Het traditionele traineeship was heel eenzijdig: veel opleiding en weinig werkervaring. Terwijl je als trainee toch het bedrijf het beste vanaf de werkvloer leert kennen. De trend is nu om je eerst tijdens het Traineeship en de daarop volgende functie te specialiseren. Pas later stap je eventueel over naar meer generalistische managementfuncties."

Ook de trainees zelf hebben aandeel gehad in de verandering van meerjarige, brede traineeships naar korter durende, meer specialistische trajecten. Een veel gehoorde klacht onder trainees van het traineeship oude stijl was het gebrek aan verantwoordelijkheid dat zij kregen. Trainees oude stijl voelden zich vaak te veel bij het handje genomen. Velen vonden het werk oppervlakkig en stonden na een jaar te springen om nou eens werkelijk aan de slag te gaan. De trainee die voor zichzelf al een koers had uitgezet, bleek vaak zijn ei niet kwijt te kunnen in het traineeship oude stijl.  Een ander nadeel van dat brede 'shoppen' is dat bedrijven het niet altijd waar kunnen maken ook echt iedereen op de gewenste plek laten uitstromen. De belofte dat aan het eind van het hele brede traject kon worden uitgewaaierd in alle richtingen kan uiteindelijk twee jaar later niet altijd worden waargemaakt, hetgeen tot onvrede kan leiden.

Afgestemd op individu

In die zin zijn de nieuwe programma's voor Traineeships naar de mening van Oscar de Lint een stuk effectiever geworden: "De traineeprogramma's nieuwe stijl zijn veel beter afgestemd op de individuele kwaliteiten en behoeften van de trainee. De uniforme opleidingen hebben plaats gemaakt voor persoonsgerichte trajecten. Qua opleiding zie je een verschuiving van de ontwikkeling door grote opleidingsinstituten naar maatwerk vanuit het bedrijf. Bovendien zijn er regelmatige beoordelingsmomenten in gevoerd. Voorheen mocht iedereen aan het eind van het programma doorstromen. Nu is dat niet meer vanzelfsprekend. Als bedrijven zien dat hun traineeship voor jou eigenlijk niet zo goed is, zullen ze je dat zeggen. Het is niet meer zo dat als je ergens begint ook automatisch de eindstreep haalt."